Điều
kỳ lạ đang xảy ra tại các cánh rừng nhiệt đới vùng đất thấp tại Panama
và Costa Rica. Một loài ruồi ký sinh gây ảnh hưởng đến tập tính xã hội
của loài ong hoạt động về đêm giúp quyết định con ong nào trở thành ong
chúa còn con nào thành ong thợ.
Kết
quả nghiên cứu do đại học Washington và Viện nghiên cứu nhiệt đới
Smithsonian thực hiện là ví dụ đầu tiên được ghi chép về tác động tính
cực của vật ký sinh đối với tập tính xã hội của vật chủ. Trong trường
hợp ở loài ong, ấu trùng ruồi đã lấy thức ăn từ những con ong chưa
trưởng thành.
Các
nhà nghiên cứu nhận thấy những con ong nhỏ hơn sinh ra trong tổ đều bị
mẹ chúng kiểm soát. Chúng có xu hướng hoạt động giống như những kẻ lao
động phụ việc trong khi các con to lớn hơn thường tách ra và xây dựng
tổ mới rồi trở thành ong chúa đẻ trứng. Những con ong nở ra từ ô chứa
trứng đồng thời làm nhà cho ruồi ký sinh thường nhỏ hơn những con ong
cùng tổ nhưng sinh ra từ ô không có ruồi. Ruồi ký sinh có thể đã kích
thích các tập tính ong thợ ở một số con ong.
Sean
O'Donnell – phó giáo sư ngành tâm lý học thuộc đại học Washington đồng
thời là đồng tác giả của nghiên cứu công bố trên số đang phát hành của
tờ Journal of Insect Behavior – cho biết: “Chúng ta thường nghĩ xấu về
vật ký sinh làm hại đến sức khỏe, sự tồn tại hay khả năng sinh sản của
vật chủ. Nhưng trong trường hợp này vật ký sinh lại không sống bên
trong vật chủ mà nó vẫn có thể lấy thức ăn từ vật chủ”.
“Chúng
tôi cho rằng ruồi ký sinh không gây ảnh hưởng đến tuổi thọ của ong. Mẹ
của ong con cũng có thể được lợi khi có ong phụ việc, hay ong thợ, ở
xung quanh để bảo vệ tổ làm tăng khả năng tồn tại của bầy ong”.
O’Donnell
cùng các cộng sự đã nghiên cứu hai loài ong nhiệt đới có mối quan hệ
gần gũi với nhau là Megalopta genalis và Megalopta ecuadoria cộng với
họ ruồi ký sinh rất nhỏ có tên Chloropidae.
Hai
bầy ong này đã trợ thủ thụ phấn đắc lực của các loài cây nở hoa ban
đêm. Ong cái có thể làm tổ một mình hoặc sống trong bầy đàn nho nhỏ. Tổ
ong thường được hình thành từ 2 hoặc 4 cá thể bao gồm 1 ong chúa và con
cháu của nó.
Các
tập tính quan sát được cho thấy ong lấy mật không sinh sản cũng như đội
ong bảo vệ nhỏ hơn nhiều so với ong chúa trong tổ, mặc dù kích cỡ tương
đối của các con ong biến đổi khác nhau theo từng tổ. Tại nơi mà ruồi ký
sinh dường như thích nghi, chúng sẽ ảnh hưởng đến tập tính của các con
ong. Ong thường làm tổ trong các cành cây hay que củi rỗng treo trong
rừng nhiệt đới. Ruồi ký sinh sẽ đẻ trứng ngay lối vào tổ. Một số trứng
rơi ngẫu nhiên vào các ô hay các phòng mà ong xây nên. Mỗi một quả
trứng có mang ấu trùng và phấn hoa làm thức ăn cho ấu trùng. Sau đó các
ô sẽ được bịt kín, nên nếu ô nào có chứa trứng ruồi, các con ruồi mới
nở sẽ cạnh tranh với ấu trùng ong để giành giật lấy nguồn thức ăn có
hạn.
O’Donnell
cho biết: “Có sự khác biệt trong kích thước tự nhiên ở các con ong,
điều này có cơ sở một phần là nguồn thức ăn có sẵn trong ô chứa trứng.
Nếu một hay nhiều con ruồi trong ô làm giảm nguồn cung cấp thức ăn có
thể là nhân tố rất quan trọng. Càng nhiều ruồi ký sinh trong ô thì ong
sinh ra càng nhỏ. Điều mấu chốt ở đây chính là kích cỡ cơ thể tương đối
so với bạn cùng tổ của bầy ong. Những con ong lớn hơn sẽ trở thành ong
chúa vì chúng không hề bị hạn chế”.
Các
nhà nghiên cứu đã nuôi ong và ruồi ký sinh trong các ô khác nhau. Họ
đếm được tới 15 con ruồi nhỏ trong chỉ trong một ô. Một số ô không có
con ruồi nào.
O’Donnel
nói: “Nghiên cứu này mang lại những thông tin đi ngược với trực giác
của chúng ta về ảnh hưởng của vật ký sinh. Nó thúc giục chúng ta phải
tìm hiểu các mối quan hệ sinh thái phức tạp giữa nhiều loài khác nhau.
Hoạt động ký sinh có thể khuyến khích tính xã hội trong một số trường
hợp. Trong trường hợp này, vật ký sinh đã thúc đẩy các tập tính xã hội
của bầy ong”.
|
|
Thống kê truy cập
Hiện có 5 khách Trực tuyến
|
