Bộ gene của loài ký sinh trùng sốt rét nguy hiểm nhất (P. falciparum), và của loài muỗi truyền bệnh phổ biến nhất ở châu Phi (Anopheles gambiae) nay đã được khoa học làm sáng tỏ. Đây được xem là bước đột phá trong cuộc chiến chống lại căn bệnh gây tử vong khoảng 2,5 triệu người trên thế giới mỗi năm.

Sau 7 năm nghiên cứu, các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu gene ở Maryland (Mỹ) và Viện Sanger (Anh) đã giới thiệu trên tạp chí Nature bộ gene đầy đủ của ký sinh trùng Plasmodium falciparum. Trong số 4 loài ký sinh trùng sốt rét truyền sang người, P.falciparum gây tử vong cao nhất. Cùng lúc, trên tạp chí khoa học danh tiếng Science, hơn 100 nhà khoa học của 9 quốc gia, dẫn đầu là Robert Holt tại Công ty Celera Genomics ở Maryland, cũng đã công bố trình tự gene của muỗi Anopheles gambiae.

“Những nỗ lực hiện tại nhằm kiểm soát bệnh sốt rét bằng thuốc uống và thuốc trừ sâu đang có nguy cơ thất bại, vì hiện tượng kháng thuốc và không có những loại vacxin triển vọng”, GS Brian Greenwood, thuộc Trường Y khoa Nhiệt đới và Vệ sinh ở London (Anh), bình luận. Chính vì thế, các nhà nghiên cứu hy vọng thông tin từ những bộ gene vừa được giải mã sẽ thúc đẩy việc tìm ra các loại dược phẩm, vacxin, thuốc trừ sâu và thuốc đuổi côn trùng mới, nhằm loại trừ căn bệnh tuy không nan y, nhưng có tỷ lệ tử vong rất cao này. 

Bên cạnh bộ mã gene, hai tạp chí cũng giới thiệu một số công trình nghiên cứu đi kèm, như chức năng của các nhóm gene trên muỗi và ký sinh trùng sốt rét, khả năng kháng lại hệ miễn dịch người của ký sinh trùng...

Bộ gene của ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum gồm 24 triệu cặp bazơ nitơ, phân bố trên 14 nhiễm sắc thể và mã hóa cho gần 5.300 gene (đáng ngạc nhiên là có khoảng 10% ADN tương tự như của thực vật). Trong đó, gần 200 gene liên quan tới khả năng chống lại sự tấn công của hệ miễn dịch người. Dựa trên dữ liệu này, bước đầu các nhà khoa học tạo ra 6 loại thuốc chống sốt rét mới và đang nghiên cứu thêm 7 loại khác.

Bộ gene của muỗi Anopheles gambiae chứa 278 triệu cặp bazơ nitơ, và có khoảng 13.600 gene. Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu có thể đưa ra những đánh giá gần đúng về chức năng của các gene này, chẳng hạn xác định trạng thái hoạt động hay bất hoạt của chúng khi muỗi cái hút máu.

Tuy nhiên, tất cả các nhà khoa học đều nhấn mạnh rằng, vì vòng đời ký sinh trùng sốt rét gồm 3 giai đoạn, nên các vacxin sẽ phải cực kỳ phức tạp mới có thể đạt hiệu quả trong việc tiêu diệt chúng.

Bệnh sốt rét lây lan khi muỗi Anopheles mang ký sinh trùng sốt rét truyền từ người này sang người khác. Khi muỗi hút máu một người mắc bệnh, ký sinh trùng theo máu đi vào ruột muỗi, rồi chuyển sang tuyến nước bọt của chúng. Từ đây, nước bọt của muỗi lại truyền tiếp sang người khác qua vết cắn.

B.H. (theo NewSci)

 TTC  Trích từ - VnExpress