Khi sương mai còn ướt đẫm trên những tán lá rừng, cũng là lúc đoàn lùng mối chúa đã tư trang chỉnh tề, chuẩn bị cho một ngày mới leo rừng, đạp núi tìm “chúa mối”.

Từ thị xã Đông Hà, Quảng Trị đi ngược lên quốc lộ 9 rồi rẽ vào đường Hồ Chí Minh khoảng 30 km, chúng tôi đã có mặt ở rừng Seo- nơi mà được dân lùng mối mệnh danh là “mảnh đất của mối chúa”.

Đạp núi lùng mối chúa

Cơn sốt “đặc sản” các loại côn trùng như bò cạp, thằn lằn, nhông nhông, tắc kè... và đặc biệt là mối chúa ở các nhà hàng Đông Hà trong thời gian qua đã “dậy” lên một phong trào lùng bắt mối chúa một cách rầm rộ.

5 giờ sáng, có mặt ở cửa rừng, tôi được ông Nguyễn Huy Ngợi cho thực tế một vòng “học nghề”. Người đàn ông có dáng dấp khắc khổ, làn da cháy nắng trong bộ đồ rách nát bụi bặm đã có thâm niên trong nghề lùng mối.

Bác nhìn tôi một lượt từ đầu đến chân rồi bảo: “Muốn đi theo tôi cậu phải tháo đôi giày kia ra, rừng núi ở đây leo trèo khó lắm, khéo sụp hố như chơi”. Tôi móc trong túi ra đôi giày thể thao đã chuẩn bị sẵn. Hành trình tìm chúa mối bắt đầu.

Thợ săn mối không chỉ là người phát hiện ổ mối giỏi, mà còn biết hướng chúa mối nằm như thế nào để có thể đào và bắt chúng một cách dễ dàng.

Nghiêng người lách qua những tán lá rừng còn ướt đẫm sương đêm, ông Ngợi chỉ tay về một cái gò đùn lên dưới lớp lá cây đã mục: “Đó là “bản địa” của chúng đấy, nhìn như đống đất rứa chớ có chúa nằm sâu ở trong”.

Rồi đưa mắt nhìn về hướng mặt trời đang lên, ông Ngợi lựa thế bổ liền hai nhát cuốc. Mối chúa là loài rất khôn, chúng lựa chọn hướng mặt trời để nằm chứ ít khi nằm lung tung. Chọn hướng này sẽ đỡ tốn công sức đào bới mà còn tránh được những con mối lính hung hãn. Một lỗ hổng to bằng ba nắm tay hiện ra.

Nếu không có kinh nghiệm trong nghề lùng mối, thì rất khó phát hiện chúa mối nằm ở góc nào. Từng đàn mối lính, mối thợ lao ra tua tủa, chúng giương càng lên để bảo vệ chúa và đánh đuổi kẻ đang phá hoại hang ổ mình.

Miệng thổi, tay phủi, ông Ngợi lôi ra từ trong ổ một tấm đất dẹt như cái đĩa rồi giải thích: “Nhìn thì như một tấm đất bình thường, nhưng trong này có cả mối chúa và mối hậu. Mối chúa dài khoảng 10 - 15mm, đầu nhỏ bụng to. Còn mối hậu thì to hơn gấp nhiều lần. Nó có thể sống, sinh sản đến 10 năm”.

Đưa con dao sắc lẹm nhẹ nhàng cắt đôi mảng đất, hai con mối hậu và con mối chúa béo nung núc màu trắng sữa lăn kềnh ra. Không chần chừ, ông Ngợi bảo con trai lôi bình rượu trắng trong túi ra rồi bỏ ngay vào, “bắt được là phải ngâm ngay, nếu để chúng mươi phút ngoài không khí là chúng chết ươn mất. Mà đã ươn thì chẳng còn tác dụng chữa bệnh.

Còn để làm “đặc sản” ở các nhà hàng thì người ta phải để nguyên cả miếng đất, khi nào dùng mới chẻ ra, vậy nó mới tươi sống ngon lành”.

Ngày trước vào rừng chừng tiếng đồng hồ là có thể kiếm được cả chục con về chữa thấp khớp, đau lưng.

Nhưng từ khi các quán xá, nhà hàng xem loại côn trùng này là “đặc sản hạng sang” thì công cuộc lùng chúng cứ như tìm vàng.

Đoàn quân săn mối chúa ngày một đông lên, họ phải vào tận rừng sâu, nơi mà những con mối chúa béo ngậy chưa ai phát hiện tới. “Leo rừng vượt núi toé cả máu chân nhưng mỗi ngày chúng tôi cũng kiếm được vài chục con là cùng, vất vả lắm!”, anh Trương Hùng- một trong những thợ lùng mối có thâm niên ở Đông Hà cho biết.

Hai năm trước ở thị trường Đông Hà, một con mối chúa hay mối hậu chỉ 2-3 ngàn đồng. Lúc đó người ta mua chỉ để ngâm rượu uống chữa đau lưng, thấp khớp... Nhưng từ khi nó được xem là đặc sản hạng sang thì giá mỗi con mối chúa nhập sống đã nhảy vọt lên 10-15 ngàn đồng/con. Nếu vào tháng Tư âm lịch thì có thể cao hơn vì đây là mùa mối chúa đóng ken.

Mối chúa được xem là món ăn có nhiều đạm, bổ cho những người yếu thận, tăng cường sinh lực, giúp khí huyết lưu thông. Từ con mối chúa, mối hậu người ta có thể làm nhiều món khác nhau từ rang, xào, hấp, chiên... Một đĩa mối chúa ở nhà hàng Đông Hà có khi lên đến vài trăm ngàn đồng chuyên phục vụ các “đại gia”.
Bị bắt ra ngoài, mối chúa rất hiền lành và không thể tự bỏ chạy được

Và những may rủi

Đoàn lùng mối chúa chia nhau từng tốp, họ đi mãi vào rừng sâu và ăn nghỉ qua trưa luôn ở đó. Mỗi một cuộc truy lùng, họ phải chuẩn bị kỹ càng từ mấy ngày trước. Trong cuộc đi “săn” có kẻ may, người rủi.

Có khi đi vài kilômét đã kiếm ngay vài ba trăm ngàn. Nhưng cũng có khi trầy trật cả mấy ngày trời, đi bộ toé cả máu chân vẫn không tìm được một “ông” chúa nào. Mối chúa ngày một khan hiếm vì sức tiêu thụ trên thị trường và từng đoàn người liên tục “quần thảo”, không cho chúng kịp sinh trưởng .

Anh Lê Sỹ Năm - một thợ săn mối chúa cho hay: “Mối chúa không chỉ là món “đặc sản” trong nước, những lô hàng của chúng tôi được các lái buôn xuất ra nước ngoài, nên nó ngày càng đắt đỏ!”. Không riêng gì mối chúa, ở vùng rừng núi Seo này bò cạp, rắn rít, thằn lằn, tắc kè... đều được dân buôn săn lùng.

Vì miếng cơm manh áo, những đồng tiền “sốt dẻo” đã đẩy bao kiếp người vào chốn rừng thiêng, nước độc. Họ bất chấp hiểm nguy, gian khổ để “lùng” cho kỳ được.

Vừa đưa tay lên quệt những giọt mồ hôi nhễ nhại trên trán, thợ săn mối chúa Hồ Đình Toán kể: “Ngày đầu mới bước vào nghề tôi đã suýt chết vì cuốc phải bom bi, may mà nhát cuốc đó không phát nổ. Vùng này về bom mìn thì nhất Quảng Trị rồi!”.
Một đĩa mối chúa, mối hậu như thế này có thể lên đến vài ba trăm ngàn trên thị trường hiện nay
Trong cuộc lùng “chúa”, có người đã phải bỏ lại một phần thân thể nơi chốn rừng núi. Gương mặt còn chưa hết nỗi sợ hãi, anh Đình Huyên, ở xã Gio An, Gio Linh kể:

“Hôm đó tôi và ông bạn cùng xóm vào tận mãi rừng sâu tìm mối. Đi cho đứt cả hơi vẫn không tìm được con nào. Định ra về thì gặp ngay một ổ mối to tổ chảng chắn ngang đường đi. Xong hai nhát cuốc, ông bạn tôi thò tay vào lôi chúa ra.

Không ngờ đụng ngay con rắn hổ mang, nó mổ trúng ngón tay cái. Ở chốn rừng núi xa bệnh viện, lại bị rắn cực độc cắn nên đành quyết định...cắt luôn ngón tay cái. Sau lần đó chúng tôi giải nghệ luôn”.

Tuy rằng đã không ít người “phất” lên nhờ nghề săn bắt, buôn bán loại côn trùng “đặc sản” này. Nhưng cũng không ít người phải đau đớn, trả giá cho những run rủi bất ngờ. Thị trường ngày càng khan hiếm, săn lùng mối chúa ngày càng gian khổ. Hàng ngày vẫn có bao người lao vào chốn rừng sâu tìm miếng cơm, manh áo.