Theo PGS.TS Vũ Sinh Nam, Thư ký dự án Phòng chống Sốt xuất huyết Quốc gia, chủ động tiêu diệt nguồn lây là giải pháp hiệu quả nhất để phòng tránh bệnh.

Tại sao sốt xuất huyết (SXH) lại dễ gây thành dịch?

Bệnh sốt dengue/SXH dengue thường gọi là bệnh SXH là bệnh nhiễm virus cấp tính do muỗi truyền. Bệnh SXH có thể gây thành dịch bởi tác nhân gây bệnh là virus dengue với 4 tuýp khác nhau và cả 4 típ đều có thể gây bệnh SXH cho người.

Các yếu tố khí hậu, thời tiết nắng nóng, hiện tượng Elnino, Elnina tác động đến sự gia tăng của các tác nhân, nguồn gây bệnh. Việc sử dụng hóa chất diệt côn trùng không kiểm soát làm tăng tính kháng thuốc của muỗi truyền bệnh, gây khó khăn cho việc diệt bọ gậy. Sự gia tăng các hoạt động giao lưu, thương mại và du lịch cũng là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ lan truyền SXH trong cộng đồng.

Nguồn lây duy nhất là muỗi vằn

Bệnh không lây truyền trực tiếp từ người sang người mà do muỗi vằn truyền. Loài muỗi này có cuộc sống gắn liền với hoạt động của con người: quần thể muỗi phát triển rất nhanh (mỗi lần đẻ 70-100 trứng, đẻ nhiều lần), trú đậu trong nhà, đẻ trứng và bọ gậy/lăng quăng muỗi vằn phát triển trong các dụng cụ chứa nước sinh hoạt của con người (bể, lu, chum vại lọ hoa, phế thải…), thích hút máu người.

Muỗi nhiễm virus dengue có thể truyền virus suốt đời (khoảng một tháng). Cứ 3-5 ngày lại thực hiện một lần hút máu để cho trứng phát triển. Mỗi lần có thể hút máu ở nhiều người. Tại những nơi đông người như vùng đô thị, bệnh viện, trường học… thì cơ hội tiếp xúc giữa người và muỗi truyền bệnh rất cao.

Làm thế nào để phân biệt được bệnh SXH với các bệnh sốt khác?

Bệnh SXH thường có triệu chứng sốt cao, đột ngột kéo dài trong vòng từ 2-7 ngày kèm theo đau đầu, đau cơ, đau xương, khớp và nổi ban. Bệnh diễn biến nặng có biểu hiện xuất huyết ở các mức độ khác nhau: dưới da, niêm mạc, xuất huyết nội tạng, gan to và có thể tiến triển đến hội chứng sốc dengue, có thể dẫn đến tử vong.

Tình hình SXH trên thế giới và Việt Nam

Bệnh xảy ra đầu tiên ở Philadelphia (Mĩ) vào năm 1780. Sau đó lan ra các châu lục khác. Bệnh hiện lưu hành ở trên 100 nước thuộc các khu vực có khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, châu Mĩ, Châu Phi với khoảng hơn 2,5 tỷ người sống trong vùng nguy cơ dịch. Ước tính số ca mắc hàng năm khoảng 50 triệu, trong đó có khoảng 500.000 trường hợp phải nhập viện.

Ở Việt Nam, dịch SXH đầu tiên được ghi nhận vào năm 1958 ở miền Bắc và 1960 ở miền Nam. Sau đó trở thành bệnh lưu hành trong cả nước.

Do đặc điểm địa lý, khí hậu khác nhau, ở miền Nam và Nam Trung bộ, bệnh xảy ra quanh năm. Ở miền bắc bệnh xảy ra từ tháng 4-11. Bệnh phát triển nhiều nhất vào các tháng 7,8,9,10.
 
Trong những ngày đầu, rất khó phân biệt với các loại sốt virus khác, nên cần thực hiện các xét nghiệm và xem xét thêm các yếu tố dịch tễ như trong gia đình, trong cộng đồng hoặc xung quanh có người đã được xác định là mắc SXH, là nơi đã có dịch hoặc đang là mùa dịch SXH.

Phòng chống SXH tốt nhất với các biện pháp tổng hợp

Đến nay bệnh SXH chưa có văcxin phòng bệnh và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu vì vậy diệt muỗi/bọ gậy muỗi truyền bệnh vẫn là biện pháp có hiệu quả nhất nhằm ngăn chặn sự lan tràn của dịch.

Các biện pháp phòng chống muỗi truyền bệnh bao gồm:

Biện pháp cơ học: dùng lưới chắn muỗi ở cửa ra vào và cửa sổ, ngủ màn, mặc áo dài tay, thau cọ thường xuyên dụng cụ chứa nước, đậy nắp kín, thu gom phế thải loại bỏ ổ bọ gậy muỗi, dùng vỉ diệt muỗi…

Biện pháp sinh học: thả cá, các ấu trùng côn trùng, chim, dơi…

Biện pháp sinh thái: làm thay đổi môi trường, tập tính của muỗi truyền bệnh làm giảm tiếp xúc người - muỗi truyền bệnh

Biện pháp hoá học: đối với muỗi trưởng thành có thể sử dụng hóa chất diệt côn trùng phun dưới dạng thể tích hạt cực nhỏ, tẩm rèm, tẩm màn; phun khói nóng; dùng hương trừ muỗi, bình xịt muỗi, các thuốc xua muỗi…

Biện pháp di truyền: Nghiên cứu các chủng muỗi không nhậy cảm với vi rút dengue, hoặc tuổi thọ ngắn không có khả năng truyền vi rút dengue

Biện pháp tổng hợp: ở nước ta áp dụng biện pháp kết hợp trong phòng chống SXH, biện pháp kết hợp từ trên xuống, từ dưới lên. Phòng chống chủ động, tích cực, giai đoạn muỗi trước khi trưởng thành (bọ gậy/lăng quăng) bằng các biện pháp đơn giản tại hộ gia đình (thu gom phế thải, thả tác nhân sinh học, đậy nắp thật kín…).

Giám sát bệnh nhân, huyết thanh, vi rút, muỗi truyền bệnh nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời khi có dịch xảy ra. Mỗi gia đình giành 5-10 phút mỗi tuần để diệt bọ gậy/lăng quăng muỗi vằn trong nhà mình sẽ bảo vệ được gia đình và cộng đồng không bị mắc SXH.

Kiều Nga thực hiện

TTC  Trích từ_Dân Trí